Kwento - Gawing pista opisyal ang araw ng pagpapatalsik sa mga base militar

GAWING PISTA OPISYAL ANG ARAW NG PAGPAPATALSIK SA MGA BASE MILITAR

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

“Dapat lang gawing pista opisyal sa ating bansa ang pagpapatalsik sa mga base militar,” ani Mulong. “Alam naman nating simbolo ng pananakop ng mga Kano iyang base militar, kaya nang bumoto ang Senado ng Pilipinas ng 12-11 upang tanggihan ang iminungkahing Treaty of Friendship, Cooperation, and Peace noong Setyembre 16, 1991, aba’y bumoto na sila ng paglaya natin sa kuko ng agila. Sana’y ginawang pista opisyal ang Setyembre 16 kada taon bilang sagisag ng ating paglaya.”

“Tama ka naman sa sinasabi mo, Mulong, sang-ayon ako,” sabi ni Inggo, “Subalit ang mga nakaupo sa gobyerno ang hindi sang-ayon. Alam nating kahit si Pangulong Cory ay nakiisa sa rali kahit na umuulan noon basta mapagtibay lang muli ang pagpapaalipin natin sa Amerika. Dapat nga kasuhan siya ng pagkakanulo sa kalayaan ng bayan.”

“Teka muna,” sabat ni Ingrid, “Aalis naman talaga ang mga Kano kahit walang botohan sa Senado dahil kasasabog pa lang ng Pinatubo noong Hunyo 15, 1991 na lubhang nakapinsala sa Subic Naval Base at Clark Air Base na natabunan ng makakapal na abo.”

“Dagdag pa,” ani Inggo, “Sarado na ang mga base, pinanatili naman ng U.S. at Pilipinas ang isang alyansa sa seguridad sa pamamagitan ng Mutual Defense Treaty. May Mutual Logistics Support Agreement o MLSA pa nga, na ang kahulugan yata’y Muling Luluhod Sa Amerika. Sa kasalukuyan, may Enhanced Defense Cooperation Agreement (EDCA)  kaya nakakapagkampo ang mga Kano sa mga kampo militar ng bansa.”

“Baka nga may mga nuclear missiles na riyan. Kaya nga tila pilit kinakalimutan sa kasaysayan ang Setyembre 16, 1991,” ani Mulong. “Kaya marahil hindi agad ginawang pista opisyal ang nasabing petsa dahil maka-Amerikano ang pamahalaan nating palaasa sa mga Kano.”

“Kung ganyang maka-Amerikano ang ating mga namumuno, aba’y anong maganda nating gawin upang maisabatas ang mungkahi mong gawing pista opisyal ang Setyembre 16?” Agad tanong ni Ingrid.

Napaisip si Mulong, sabay sabing “Dapat magpaikot tayo ng isang petisyong may lagda ng nakararaming mamamayang Pilipino na nakasaad ang kahilingan nating gawing pista opisyal ang Setyembre 16. Bahagi na rin ito ng pagmumulat sa sambayanan ng kahalagahan ng araw ng pagpapatalsik sa mga base militar bilang araw din ng paglaya.”

“Mungkahi ko’y sulatin mo na ang petisyon, at magpatawag ka na  muna ng pulong sa ating kapitbahayan upang mapag-usapan iyan. At pag nagkaisa na tayo ay papirmahan na agad natin sa ating mga kasapi. Sunod ay kausapin na natin si Kapitan, at si Kongresman upang gumawa ng panukalang batas para riyan.” Sabi naman ni Ingrid.

“SIge, susulatin ko na ang petisyon. At magpulong na agad tayo sa Sabado, alauna ng hapon. Ayos ba sa inyo?” Tanong ni Mulong.

“Okay iyan, magpatawag na tayo ng pulong sa kasapian.” Ani Inggo.

Kinasabaduhan, maraming kasapi ang naroon na sa tapat ng bahay ni Mulong, at may mga dala nang upuan, at nagpaskil na rin ng manila paper na susulatan nila bilang pisara.

“Magandang hapon, mga kasama,” ani Mulong, “bilang pangulo ng ating samahang magkakapitbahay, ako’y may mungkahi. Sa pag-aaral ng ating kasaysayan, parang kinakalimutan ng pamahalaan ang halaga ng pagpapatalsik sa mga base militar na minsan na nating nilabanan noong kabataan pa ng marami sa ating narito. Kaya ang petisyong nasa kamay ninyo ay panawagang gawing pista opisyal ang Setyembre 16 kada taon bilang pag-alala at pagpapahalaga sa pagpapatalsik ng mga base militar na simbolo ng pagsakop ng mga Kano sa ating bansa at pagkaalipin ng ating bayan sa kanila.”

Nagtaas ng kamay si Aling Ines, “Lumagda na ako sa petisyon at sana’y lumagda na rin ang iba pa. Hindi lang dito sa ating lugar kundi sa buong bansa. Maganda ang mungkahing ito at sadyang napapanahon na upang kilalanin ng ating bansa ang paglaya natin mula sa pananakop.”

“Dagdag pa,” ani Mang Nestor, “nang lumaya kuno tayo noong 1946 ay sakop pa rin tayo ng Kano dahil sa mga base militar, at ngayon, kahit napatalsik na ang mga base, may EDSA naman, kaya patuloy pa rin tayong binobola at sinasakop ng mga Kano para sa kanilang posisyong militar dito sa Timog-Silangang Asya. Sana lang ay mapaabot natin sa Kongreso, Senado hanggang sa Pangulo ang petisyong ito.”

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Setyembre 1-15, 2019 pahina 18-19.

Kwento - Ikampanya nating maging National Artist for Literature ang awtor na si Efren Abueg

IKAMPANYA NATING MAGING NATIONAL ARTIST FOR LITERATURE ANG AWTOR NA SI EFREN ABUEG

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nag-uusap ang ilang magkakapitbahay hinggil sa plano ng gobyerno at ilang eskwelahan sa pagdiriwang ng Buwan ng Wika ngayong Agosto.

“Matagal na akong makata at manunulat sa pahayagang maralita, at ngayong Buwan ng Wika ay tinatanong ako ng aking anak kung anong aktibidad ang magandang gawin nila sa eskwelahan.” Sabi ni Pidyong.

“May maganda akong mungkahi, pareng Pidyong,” ani Mulong.

“Ano iyon?” Tanong ni Pidyong.

“Matagal na rin tayong manunulat, ako naman sa pahayagan ng mga manggagawa sa pabrika. Mungkahi ko, lumikha sila ng aktibidad hinggil sa buhay ng manunulat na si Efren Abueg. Kilala naman natin siya dahil ika-55 taon ngayon ng Mga Agos sa Disyerto. Ikampanya natin na gawin siyang National Artist for Literature, at ipakilala natin siya sa bagong henerasyon ngayon.” Mahabang sabi ni Mulong.

“Tama ka, “ani Pidyong. “Aba’y siya na lang ang buhay sa tinaguriang Limang Suwail sa panitikan. Kahit siya man lang sa limang awtor ng Mga Agos sa Disyerto ay maging Pambansang Alagad ng Sining para sa Panitikan. Sasabihin ko sa anak ko, at tutulong ako sa aktibidad nila bilang kasapi ng Parents-Teachers Association sa kanilang paaralan.”

Narinig din pala sila ni Iska na kanina pa nakikinig sa kanila habang nagtitinda ito sa karinderyang tinambayan nila at sumabat ito, “Iyong anak ko rin ay pinagagawa ng kanilang grupo sa iskul para sa Buwan ng Wika. Maaari ko bang imungkahi rin iyan sa aking anak?”

“Aba’y oo, Aling Iska. Kilala mo rin pala si Efren Abueg,” ang sabi ni Mulong.

“Oo naman. Hanggang ngayon kasi, aktibo pang nagsusulat sa magasing Liwayway si Abueg, at nababasa ko pa siya.” ani Iska. “Baka mas maganda ay hindi lang siya sa iskul makilala kung nais natin siyang maging National Artist.”

“Anong ibig mong sabihin?” Tanong ni Mulong.

“Tayo rin mismong mga magulang ay kumilos at magbigay din ng mungkahi sa pamahalaan na gawin nang National Artist for Literature si Efren Abueg sa pamamagitan ng petisyon. Kung hindi tayo kikilos, kailan pa siya kikilalaning National Artist? Pag ang natitirang buhay na may-akda ng Mga Agos sa Disyerto ay mamatay na? Dapat habang naririyan at buhay pa siya’y parangalan na bilang National Artist.” Sabi ni Iska.

“Tama ka, Iska,” ani Mulong. “Lalo na’t otsenta’y dos na siya ngayong taon. 1937 siya ipinanganak. 2019 minus 1937 equals 82. Teka. Ang maganda yata’y pagpulungan din nating magkakapitbahay kung paano tayo gagawa ng petisyon. Sisimulan kong magsulat at kung sang-ayon kayo’y ipalaganap natin. Pag nagawa ko ang petisyon, itakda natin ang ating pulong, na layunin ay paano natin ikakampanyang maging National Artist for Literature si Efren Abueg.”

Sumagot si Pidyong, “Pag nagawa mo ang petisyon, magpapapirma rin ako sa mga kasamahan kong magulang sa PTA, sa iskul ng anak ko.”

Kinabukasan, ipinakita ni Mulong ang nasulat niyang petisyon kina Pidyong at Iska, na nang binasa ay sumang-ayon na kaagad.

“Magpatawag ka na ng pulong, Mulong.” Sabi ni Iska.

“Sige. Sa Sabado ba ay maaari kayo? Ikalawa ng hapon sa Barangay. Nakausap ko kasi si Kapitan nang makasalubong ko kanina. Sang-ayon din siya rito, at nais tumulong sa ating kampanya.” Sabi ni Mulong. “Kung magpupulong daw tayo, may kwarto sa Barangay na magagamit sa pulong. Nais niyang dumalo.”

“Okay,” ani Pidyong, “Sabihan ko na rin ang anak kong dumalo. Magparami rin tayo ng petisyon para ipamigay ko sa mga kakilala ko, pati sa PTA. Imbitahan na rin natin ang ating mga kapitbahay.”

“Ako rin,” ani Iska. “Padadaluhin ko rin sina kumare. Kita-kits sa Sabado.”

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Agosto 16-31, 2019, pahina 18-19.

Kwento - Isabatas ang "Birth of the Nation Week" bilang pag-alala sa ating kasaysayan

ISABATAS ANG “BIRTH OF THE NATION WEEK” BILANG PAG-ALALA SA ATING KASAYSAYAN

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nag-uusap ang magkapitbahay na sina Inggo at Indoy hinggil sa gaganaping pagdiriwang ng Buwan ng Kasaysayan tuwing Agosto.

“Alam mo, Pareng Indoy, may mga pagdiriwang ngayong Agosto ang pamahalaan hinggil sa Buwan ng Kasaysayan at Buwan ng Wika. Ngunit sa kasaysayan, may mga pagtatalo ang mga historyador sa kung kailan eksaktong nagsimula ang himagsikan nina Bonifacio.” Ani Inggo.

“Bakit? Ano bang pinagtatalunan nila?” Tanong ni Indoy.

“Ganito kasi, Pareng Indoy,” pagpapatuloy ni Inggo, “Sa aklat natin sa kasaysayan na sinulat ni Gregorio F. Zaide, nagsimula ang himagsikan sa Sigaw sa Balintawak noong Agosto 26, 1896. Kinwestiyon ito ng iba pang historyador natin, tulad ni Gregorio Agoncillo, na unang naganap ang Sigaw sa Pugadlawin noong Agosto 23, 1896. Mahalaga kasing matuldukan na ang ganito sanang pagtatalo dahil napakahalaga nito sa ating kasaysayan. Nang pinunit kasi ng mga Katipunero ang kanilang sedula, tanda iyon na ang Katipunan ay naging isang rebolusyonaryong pamahalaan. At si Gat Andres Bonifacio ang unang pangulo.”

“Ah, kaya pala, may pelikulang Bonifacio: Unang Pangulo,” sabi ni Indoy. “Kung si Bonifacio ang unang pangulo, saan siya pangulo?”

Sumagot si Inggo, “Ang pinamumunuan niyang kilusang Katipunan, mula sa pagiging lihim na samahan ay naging rebolusyonaryong pamahalaan nang sumiklab ang Rebolusyong Pilipino noong 1896."

Si Indoy uli, “Ngayon ko lang nauunawaan. Subalit ano ba ang programa o plano ng pamahalaan diyan?”

“Ang punto ko,” ani Inggo, “Dapat tapusin na ang debate kung kailan at saan ba talaga nagsimula ang Himagsikang 1896. Ibig sabihin, magdeklara na ang pamahalaan ng isang linggong pagdiriwang hinggil sa Pagsilang ng Bansa, o Birth of the Nation Week. Maaaring magsimula ito sa Agosto 23 hanggang Agosto 29 na tatamaan ang Sigaw sa Pugadlawin at Sigaw sa Balintawak, hanggang sa Tagumpay ng Nagsabado sa Pasig ng Agosto 29. Pitong araw, kaya isang linggong pagdiriwang.”

Napanganga si Indoy, “Ha? May tagumpay ba ang mga Katipunero? Ano iyang Nagsabado sa Pasig?”

Tugon ni Inggo, “Ayon sa historyador ng Pasig na si Carlos Tech sa kanyang panayam kay  Heneral Valentin A. Cruz, ang Nagsabado sa Pasig ay hinggil sa pag-aalsang naganap noong Agosto 29, 1896. Pinamunuan ito ni Cruz, at nilahukan ng halos 2,000 Katipunerong armado ng itak, sibat, karit at ilang riple. Matagumpay nilang nilusob ang Tribunal sa Pasig at ang himpilan ng mga Guardia Civil, at nakasamsam ng 17 pistola at tatlong ripleng Remington. Kaya umatras sina Tenyente Manuel Sityar, ang pinuno ng Guardia Civil, kasama ang kanyang mga tauhan at nagtago sa kampanaryo ng simbahan. Iyan ang Battle of Nagsabado na dapat ding taunang ipagdiwang, di lang sa Pasig, kundi sa buong bansa.”

“Naunawaan ko na,” ani Indoy, “Kaya anong dapat nating gawin?”

Tumugon si Inggo, “Dapat maikampanya natin ang pagsasabatas ng Birth of the Nation Week. Magsulat tayo ng petisyon, magpaliwanag sa mga tao upang lagdaan ang petisyon, kumausap ng mga senador at kongresista, mga guro sa kasaysayan, upang maging ganap na batas ang pagdiriwang ng Pagkasilang ng Bansa, o Birth of the Nation Week.”

Napakinggan pala sila ni Ingrid na nakaupo lang sa tabi. “Tanong ko lang, kung maisasabatas ba iyang Birth of the Nation Week, apektado ba ang pagdiriwang ng Araw ng Kalayaan tuwing Hunyo 12?”

“Aba’y hindi,” mabilis na tugon ni Inggo. “Magkaiba kasi sila ng panahon sa kasaysayan.”

“Salamat. Alam n’yo, ituloy n’yo lang iyan, lalo ang gagawin n’yong petisyon,” ani Ingrid, “Kung sakali, tutulong ako sa pagpapapirma.”

Buong galak na sinabi ni Indoy, “Aba’y sulatin mo na ang petisyon. At magpatawag ka na rin ng pulong ng magkakapitbahay upang mapag-usapan ang iyong mungkahi at baka makatulong rin sila sa pagtalakay at pagpapalaganap niyan. Sagot ko na ang pagpaparami ng petisyon.”

“Salamat. Sige, susulatin ko ang petisyon at magpulong na rin tayo sa Sabado, alauna ng hapon. Sa harap na ng bahay namin.” Sabi ni Inggo.

“Sige, at iimbitahan ko na rin ang ilan kong kaibigan.” Ani Indoy.

“Ako rin.” Ani Ingrid. “KIta-kits sa Sabado.”

Isang araw iyon na punong-puno ng pag-asa para sa kanila.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Agosto 1-15, 2019, pahina 18-19.

Bakit kailangan natin ng National Land Use Plan (NLUA)?

BAKIT KAILANGAN NATIN NG NATIONAL LAND USE ACT (NLUA)?

Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Ang nagaganap na labanan sa pagitan ng komunidad ng maralita  ng Malipay sa Bacoor, Cavite, at mga tauhan ng Villar, ay maaaring matugunan kung maisasabatas ang isang National Land Use Act (NLUA). Ito'y upang mapigilan ang kasakiman ng mga mayayaman na manguha ng lupa dahil sila'y mapera, marami talagang pera, maraming pinagkunan ng pera.

Kailangan ng NLUA dahil ang mga lupang pang-agrikultura at mga lugar ng paglikha ng mga pagkain ay di wastong pinapalitan ng gamit o kino-convert na lupang residensyal at komersyal / industriyal. Ang kagubatan at iba pang pinpprotek-tahang lugar ay ginawang minahan. Ang mga proyekto sa pabahay ay itinayo sa mga peligrosong ;ugar. Kaya ang mga maralita o informal settlers ay nanirahan sa mga barungbarong sa kahabaan ng mga daanan ng tubig, naging kanlungan ang kalunsuran o malapit sa kanilang pinagkkukunan ng ikinabubuhay o trabaho.

Ang pagguho ng lupa ng Cherry Hills subdivision sa Antipolo noong Agosto 1999, dalawampung taon na ang nakararaan, ay patunay nang maling paggamit ng lupa. Ang nasabing landslide ay dulot ng malakas na pag-ulan ng bagyong Olga, ay nakapatay ng 58 residente. Tinayuan ng subdibisyon ang lupang lulubog din pala baling araw.

Kaya kung walang maayos na land use policy o walang patakaran sa paggamit ng lupa na makatuwiran at pangkabuuan, nagkakaroon ng maraming kaso ng pagsasaman-tala. Ang mga lupang dapat mapro-tektahan ay ginamit para sa mga industriya. Ang mga lupang sakahan ay napipilitang ipagbili ng mga magsasakang hirap sa buhay gayong sila ang lumilikha ng pagkain ng buong mundo. Ang mga lupang agricultural ay ginawang residensyal at pinagtubuan ng mga developer ng bahay. Ang lupain para sa mga komunidad ay ginamit para sa komersyal o pang-industriya. Ang mga maling paggamit ng lupa ang sanhi ng pagbaba ng produksyon ng pagkain, pagkasira ng mga ari-arian at buong komunidad lalo sa mga oras ng kalamidad. Inaari lamang ng iilan ang mga lupang dapat ay para sa mamamayan.

Kaya kailangang magsabatas ng isang National Lans Use Plan (NLUA) kung saan di basta-basta maiko-convert ang lupa sa hindi tamang paggamit. Subalit may Villar sa Senado na humaharang sa mga panukalang batas hinggil sa NLUA dahil sila mismo ang tatamaan nito. Matatapos ang kanilang pangangam-kam ng lupa upang gawing subdibisyon pag naisabatas ang NLUA. Subaybayan natin at lumahok tayo sa usapin ng NLUA sa Kongreso at Senado.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Agosto 16-31, 2019, pahina 2.

Kwento - Ang mga ibon ang gumagawa ng batas para sa ating mga isda!

ANG MGA IBON ANG GUMAGAWA NG BATAS PARA SA ATING MGA ISDA!

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

“Malapit na ang SONA Panahon na naman upang gisingin natin ang gobyernong walang kibo sa karaingan ng mamamayan.” Sabi ni Sipol sa kanyang mga kapitbahay. “Sasama ba kayo? Tara! May panawagan ang KPML na sumama tayo sa rali.”

“Hindi ba kayo natatakot? Marami na umanong napaslang na mga adik ang mga may sayad na salarin. Kaya baka mapagkamalan kayo pag sumali pa sa mga rali lalo na sa SONA.” Ang sabi naman ni Biring.

“Bakit naman kami matatakot, e, taon-taon naman ay may kilos-protesta sa SONA. Panahon iyon na maiparinig natin sa pamahalaan ang ating mga karaingan.” Agad sagot ni Sipol. “Isa pa, kaya kami sumasama sa ganitong pagkilos ay upang makapag-ambag tayo sa pagbabago ng sistema ng lipunan. Matindi kasi ang katotohanang di dapat maitago.”

“Ano namang katotohanan iyan?” Tanong naman ni Ingrid.

“Ang mga ibon ang gumagawa ng batas para sa mga isda.” Ani Sipol.

“Oo, narinig ko na rin iyan sa mga matatandang lider-maralita. Ang katotohanang iyan kung mababatid naman ng ating bayan ay tiyak na kikilos upang baguhin ang kanilang aping kalagayan. Aba, mantakin n’yo, ha, ang mga mayayamang mambabatas na hindi nakaranas maghirap ang siyang gumagawa ng mga batas para sa ating mga maralita. Sila ang gumagawa ng batas para sa mga manggagawa, kaya kahit ilang beses humingi ng dagdag-sahod ang manggagawa, walang nangyayari. Tingin nila sa maralitang nakatira sa barungbarong, ang problema agad ay ang kawalan ng bahay. Kaya pabahay ang solusyon nila at di masolusyunan ang kagutuman at wastong sahod sa trabaho. Mababa kasi ang tingin nila sa maralita at ang tingin nila sa dukha ay bobo at walang alam sa paggawa ng batas. Ang tingin nila sa maralita ay mga pulubing di makaangal sa kanilang kapalaran at walang alam sa pakikibaka para sa karapatan. Laging ikabubuti ng negosyo ang batid ng mga mayayamang mambabatas imbes na karapatan ng kanilang kapwa tao.” Ani Ingrid.

“Tama ka,” sagot ni Sipol, “Tulad nating maralita. Saan ba tayo pupulutin kung isang kahig, isang tuka lang tayo? Wala naman tayong boses upang kausapin tayo ng mga mambabatas kung ano ba ang nais natin? Habang pag kampanyahan sa eleksiyon, saka lang sila umaapak sa maputik nating lugar upang iboto sila. Pulos pangakong napapako!” 

Sumabat si Inggo, “Aba’y apakasakit naman ng katotohanang sinabi ninyo. Ramdam talaga natin noon pa ang katotohanang iyan. Ang sakit!”

"Kaya, kadalasan, totoo ang mga alamat at kwentong bayan, at hindi kathang isip lamang. Kinatha upang aliwin tayo, subalit kaysaklap pala pag nabatid mo bakit ganoon iyon kinwento ng mga matatanda." Ani Sipol. "Nais kong basahin ang sinulat na kwento ng aming Tata Gorio noong mga bata pa kami." Sabay kuha sa bag ng lumang aklat.

"Sige nga, Sipol, basahin mo sa amin." Ani Biring.

Agad binasa ni Sipol ang kwento. "Minsan, ang mga  ibong naglipana sa kalangitan ay nag-usap-usap at gumawa ng mga batas para daw sa lahat; umano’y upang maging maayos ang pamumuhay ng lahat sa daigdig; mapalupa, mapalangit, o mapasatubig man at di maiwasang marami ang magtaka sa kanilang panukala. Nag-usap-usap ang mga isda. "Bakit silang mga ibon ang gagawa ng mga batas para sa aming mga isda gayong hindi naman nila alam kung paano kami lumalangoy?”

"Napakapayak ng kwento ni Tata Gorio, di ba?" Ani Sipol. "Maikli lang. Ito pala, may komento siyang itinala. Ayon sa kanya, nagtanong ang isang maralita: Bakit ang gobyerno na karamihan ng myembro ay mga mayayaman at representante ng kapital ang gumagawa ng batas para sa mga maralita, gayong ni pagtuntong sa bahay ng maralita o kaya’y makisalo sa aming pagkain ay di nila magawa? Paano nila mauunawaan ang aming kalagayan gayong di nila kami kinakausap at di muna nila inuugat ang aming mga problema?"  

“Kaya nga, isa iyan sa dahilan kung bakit dadalo tayo sa SONA. Hindi lang upang magreklamo kundi upang magmulat sa iba, na ang mga nasa katungkulan ay mga ibong gumagawa ng batas hindi para sa kagalingan ng maralita kundi para sa kanilang paghahari at negosyo. Panahon nang baguhin ang ganyang kalagayan. Kaya sa SONA, muli tayong magmulat sa ating kapwa api at pinagsasamantalahan upang sila’y maghimagsik din at baguhin ang ganitong aba nating kalagayan.” Ani Sipol.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Hulyo 16-31, 2019, pahina 18-19.

Bakit laging dapat lumaban silang maralita?

bakit laging dapat lumaban silang maralita?
dahil ba ang dama nila'y wala silang dignidad?
dahil dama nilang inaapakan silang lubha?
dahil ba isinilang na silang dukha at hubad?

dahil ba salat sa yaman, dapat silang apihin?
dahil ba walang pribadong pag-aari'y alipin?
dahil laging marusing basta sila gugulpihin?
dahil tahanan ay iskwater, tatapakan na rin?

dahil isinilang na salat, ito'y kapalaran?
dahil wala silang makain, ito katamaran?
dahil walang pinag-aralan, ito'y kamangmangan?
dahil kayrami nila, ito'y populasyon naman?

kaya may dukha, pribadong pag-aari ang sanhi
at siya ring dahilan kung bakit may mga uri
upang maibsan ang kahirapan, ang ating mithi
ay pawiing tuluyan ang pribadong pag-aari

- gregbituinjr.

Mga tula ng Watawat ng Lahi na sinulat ni Rizal sa anyong Kastila - salin ng tula ni Eman Lacaba

MGA TULA NG WATAWAT NG LAHI NA SINULAT NI RIZAL SA ANYONG KASTILA 

Tula ni Eman Lacaba

Malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

1.

Sa dibdib na tinatawag na Lecheria

kung saan ang mga kambing ay mga kabayong may sungay, may bigote't balbas,

may bundok ng manna ng mga ina,

Nakikita ko ang aking Salita ng mga salita

na binubutonesan ang aking dibdib, ang aking dibdib na parang laman ng gansa, ng aking Panginoon.

Itim ang mga pisngi, mga lábi ng magsasaka.

Ang mga mananampalataya ay nakasuot ng mga puting damit para sa araw ng pahinga;

ang mga pari, na naaalmirolan ang mga kasuotan.

Ang kalawang, alikabok sa kanilang mga tinig

ay kumakapit sa akin: makasalanang kápa sa pilak na karimlan.

Ay, sa pilak na karimlang iyon

Hinahaplos ko ang mga palawit sa tsalekong hindi tinatablan ng bala

Dinadala ko lamang para sa liwanag;

naghabi ng ilang muling pagsasadula

ng mga masaker sa bukangliwayway ng mga kilusang tagapagligtas.

Sa dibdib na tinatawag na Lecheria!

(kung saan ang mga kambing ay mga kabayong may sungay, may bigote't balbas,

may bundok ng manna ng mga ina.)

Nakikita ko ang aking Salita ng mga salita

na binubutonesan ang aking dibdib, ang aking dibdib na parang laman ng gansa, ng aking Panginoon.

2.

Pag-alog ng sandalyas ng buhok, nakikita niya

bawat pinto ay isang buto; dugo ang liwanag

na namumula, namumuo patungong gabi.

Habang inuukit niya ang pagkalalaki ni Kristo.

Na amoy ng sampu-sampung taga-Galilee.

Sa Lecheria kung saan araw-araw

ay iniiwasan ko ang mga martilyo ng Kanyang pagkabigo;

ang kanyang kasanayan; maaaring pagsugat hindi, hindi, hindi.

May kinang na dumaraan;

may panginginig, kayumanggi at banal.

Ang aking inahitang ulo ay dapat sanang sinabihang:

"Marahil ang mga lamok

ang hindi natin matiis; o sa mga lugar

kung wala sila, ang mga ngipin ng lamig

ang humihiwa sa ating balat." Ang aking mga may pilat 

na pulso, paa, at tagiliran ay talagang

mga butas na dumudugo, nililinlang ako.

Ang kanyang mga luha'y parang nakalaylay na buhok sa kanyang mga mata.

Ang pagkamartir, isang kulay-abong dahilan

para sa mga lubid na nakikipagtalik sa isang puno.

* Inilathala ang orihinal na bersyong Ingles sa Philippines Free Press, Araw ng Kababaihan, Marso 8, 1969, p. 27

* Isinalin ng petsang Hulyo 3, 2019

* Gabi ng Mayo 5, 2018, sa ancestral house ng aking asawang si Liberty, sa Barlig, Mountain Province, ay hinalungkat ko ang mga isyu ng Philippines Free Press mula 1966 hanggang 1969 na tinipon ng kanyang namayapang ama. Nilitratuhan ko rito ang mga poetry o tulang nalathala. At ilan sa aking natagpuan, bukod sa mga tula ni Cirilo F. Bautista, ay ang labingtatlong tula ng makatang Eman Lacaba, na sa ngayon ay inisa-isa kong tinipa sa kompyuter at malayang isinalin sa wikang Filipino.

WATAWAT NG LAHI POEMS WRITTEN IN SPANISH FORMS USED BY RIZAL

1.

On the breast called Lecheria

where goats are unicorns, mustaches beards,

mothers mountain of manna,

I find my Word of words

buttoning my chest, my goose-flesh chest, my Lord's.

Black the cheeks, lips of peasants.

The faithful wear holiday clothes of whiteness;

the priests, stiff flags of vestments.

The rust, dust on their voices

cling to me: guilty coat in silver darkness.

O in that silver darkness

I fondle the bulletproof vests of pendants

I bring only for brightness;

weave a few reenactments

of dawn massacres of messianic movements.

On the breast called Lecheria!

(where goats are unicorns, mustaches beards,

mothers mountain of manna.)

I find my Word of words:

buttoning my chest, my goose-flesh chest, my Lord's.

2.

Shaking hair's sandals free, she sees

every door a bone; blood the light

reddening, clotting into night.

As she carves the manhood of Christ.

Which stinks of tens of Galilees.

On Lecheria where daily

I dodge hammers of His failure;

her craft; may gashing no, no, no.

There is a brilliance on the go;

a shivering, brown and holy.

My shaved head should have been told:

"Perhaps it is the mosquitoes

we cannot stand; or in places

without them, the teeth of cold

incising our skins." My scarred

wrists, feet, and side are actually

bleeding sockets, deceiving me.

Her tears are bangs over her eyes.

Martyrdom, a gray excuse

for ropes making love to a tree.

Emmanuel Lacaba